Thứ Năm, ngày 11 tháng 8 năm 2011

Vài nét về nhà mồ cổ của người Giarai

Người Giarai rất coi trọng những người đã khuất, vì thế khi những người thân trong gia đình hay họ tộc mất đi họ làm những ngôi nhà mồ rất cầu kỳ và hoành tráng để thờ cúng. Theo thời gian, nhà mồ của người Gia rai có nhiều thay đổi nhưng những nhà mồ cổ còn lại vẫn được coi là mẫu mực trong kiến trúc văn hoá của người Gia rai.


Nhà mồ của người Giarai thường có nhiều hoa văn trang trí trên mái và có nhiều tượng. Nhà mồ được dựng theo mẫu, hai mái lớn (2 mái chính) hình thang cân; 2 mái nhỏ ở 2 đầu hồi đều hình tam giác cân, vách được ghép kín bằng những thân gỗ dựng sát vào nhau, có 2 cửa nhỏ mở về hướng đông. Thường thì nhà mồ có 8 cột gỗ đỡ bộ mái, tạo thành 2 hàng cột theo chiều dọc nền nhà.

Kết cấu mái nhà mồ khá đơn giản, gồm một hệ thống các xà dọc và xà ngang, trên đó lợp bằng những tấm gỗ ván dày khoảng 3 cm, cạnh bên có đẽo gờ để lắp chồng khít với nhau. Trên hai mái chính đều lợp một tấm đan bằng nan tre lồ ô với đầy hoa văn trang trí.

Hoa văn trên mái nhà mồ được trang trí công phu thường vẽ theo lối dân gian, thường là hình cây “rau dớn”, “cây đót”, “hoa bát canh”, “hoa hạt đa”, “hoa sao”, “hoa chàm”… đặc sắc nhất và nổi bật nhất là ''hoa cây đoái", chiếm vị trí trung tâm ở mỗi mái, gồm hình 5 thân cây có cành lá hoa quả và có những con chim bay lượn phía trên; dưới gốc cây, có người dùng nỏ bắn chim, phụ nữ đeo gùi, những người uống rượu cần… Trên mái nhà mồ, ngoài các đồ án hoa văn vẽ, cũng có mô tip hoa văn hình quả trám được tạo bởi kỹ thuật đan nan, tất cả như tạo thành một bức tranh rất lớn, đẹp và hấp dẫn.

Điều quan trọng và đặc sắc nhất của nhà mồ Giarai còn là ở hình các tượng gỗ. Thường quanh mỗi nhà mồ là 27 tượng gỗ nhô lên nối liền với những cột chính để liên kết với hàng trăm khúc gỗ tròn nhỏ dựng thành hàng rào. Tính cả hàng rào bao quanh, ngôi nhà mồ có diện tích khoảng 45m2. So với nhà mồ của các dân tộc khác thì nhà mồ của người Giarai là to hơn cả. Người Giarai có tục chôn chung, những người trong gia đình có thể lần lượt được chôn chung vào một quan tài. Trong cùng một mộ lại có thể có nhiều quan tài của những người họ tộc thân thuộc với nhau. Tượng mồ khá thô phác, được tạc chủ yếu bằng rìu, thể hiện bằng cách kết hợp các mảng và khối để tạo nên hình, gợi hình.

Mặt tượng ở dạng cổ truyền có đặc điểm là dẹt, phẳng; mắt, miệng, mũi, tay v.v... đều được thể hiện một cách đơn giản. Những ngôi tượng này được làm với rất nhiều hình dáng nhưng tiêu biểu và phổ biến nhất là tượng người ôm mặt. Thường thì nhà mồ có 5 tượng loại này, trong đó 4 tượng dựng ở 4 góc bờ rào, còn một tượng dựng chính giữa hàng rào phía đông. Có rất nhiều quan niệm về những tượng gỗ này, có quan niệm cho rằng: xưa kia những người giàu chết thường chôn theo các nô lệ để hầu hạ dưới cõi âm, vì vậy bây giờ khi xây nhà mồ họ làm những tượng gỗ với ý nghĩa là kẻ phục vụ, hầu hạ ma người chết. Lại có quan niệm cho rằng, người Giarai có tục bỏ mả, hằng ngày tang gia mang cơm với thức ăn đồ uống ra mộ để ''nuôi'' người chết. Mỗi lần như vậy, họ ngồi khóc lóc và kể lể tâm tình với người chết. Họ ngồi xổm trên mộ, 2 tay chống lên đầu gối, bàn tay ôm má. Thời gian tang chế thường kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, vì vậy hình tượng gỗ ôm mặt gợi lại cảnh thân nhân của người dưới mộ hằng ngày vẫn đến thăm nuôi người đã khuất và buồn rầu tưởng nhớ người chết.

Ngoài ra còn có các tượng mặt dài chỉ bao gồm đầu với khuôn mặt tượng trưng cho hình ảnh của bram (người hoá trang trong nghi thức cuối cùng trong lễ bỏ mả của người Giarai), hay tượng phụ nữ ôm những ống cơm lam, tượng người đánh trống, tượng chim ó, tượng chó cõng khỉ… cũng được người dân ở đây thường xuyên sử dụng khi làm nhà mồ.



Kim Anh - Theo cpv.org.vn

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét